allevogels


advertentieruimte

ook een website?

www.websitewf.nl

Turdus 

hortulorum

Grijskaplijster - Turdus hortulorum - Grey Backed Trush

25 jaar grijskaplijsters
Door Bert van Wijk

Inleiding
In 1981 kreeg ik mijn eerste grijskaplijster. Het was een man, maar het duurde een jaar voordat ik achter de naam was. Toen duurde de zoektocht naar een pop nog eens een jaar. Die moest ik uiteindelijk vanuit het hoge noorden helemaal vanuit België halen. Het was dus een grote onbekende. Tegenwoordig is het een van de bekendste vertegenwoordigers van de Turdus familie. Waarom zal uit de rest van het verhaal wel blijken. Nog steeds maken deze vogels deel uit van mijn collectie. In deze 25 jaar heb ik veel successen gekend, maar ook veel tegenslagen. Omdat ik er steeds van uitging dat de tegenslagen door mij zelf veroorzaakt werden, kon ik voor de meeste problemen een oplossing vinden. Als u er iets uit kunt leren kunnen we met elkaar hopelijk meer vogels kweken, en dat is hard nodig op dit moment.

In Nederland wordt ook wel de naam Grijsruglijster gebruikt. Dit is een letterlijke vertaling van de Engelse naam. Omdat onze zuiderburen al veel langer de naam grijskaplijster gebruiken en bovendien de naam grijsruglijster gebruiken voor de Platychichla flavipes venezuelensis, Wil ik er voor pleiten om ook in Nederland ons te houden bij de naam Grijskaplijster. Vooral omdat voornoemde lijster lijkt op onze merel met een grijze rug.

Het broedgebied van de grijskaplijster is Oost-Rusland en Noord-China. tot 620 graden noorderbreedte. Ze broeden in loofbossen. 's Winters trekken ze naar Zuid-China en Vietnam en soms zelfs tot in Japan. Dit trekken doen ze van half september tot begin november, meestal in kleine groepen. Ze gaan dus niet Linéa recta, maar zeer geleidelijk. Begin mei zijn ze teruggekeerd in hun broedgebied waar ze een voorkeur hebben voor eikenbossen, maar ze broeden ook in gemengde bossen. In het wintergebied bevinden ze zich meer in open gebied en komen ook in steden voor zoals in Hong Kong. Komt hier misschien hun latijnse naam hortulorum vandaan? Een beschrijving van de vogels geven lijkt mij niet nodig. De foto's spreken voor zich. Wel is het leuk om te weten dat de snavel van de man in de broedtijd geel verkleurt. Dit is een verschijnsel dat we ook bij onze spreeuw zien. De pop van de zwartborstlijster (Turdus dissimilis) lijkt sterk op de grijskaplijster. Hierdoor komen in gevangenschap helaas nog al eens kruisingen voor. Omdat de kweker meestal niet weet dat hij een kruising heeft worden de vogel als soortzuiver verkocht. Let er daarom op dat u de juiste pop heeft. Het belangrijkste verschil is dat het roodbruin van de flanken bij de zwartborstlijster elkaar raakt op de borst. Bij de grijskaplijster is dit absoluut niet het geval.
Het is ook goed om te weten dat het geslachtsonderscheid niet altijd even duidelijk is. Eenmaal overjarig is er geen twijfel meer mogelijk, maar niet alle jonge vogels kleuren het eerste jaar door naar het volwassen kleed. Een aantal jaren geleden heb ik eens een stammetje ingestuurd naar Apeldoorn. Hier zat een erg mooie grote pop bij die ik zelf voor de kweek in wilde zetten. In maart zag ik de vogel echter zingen. Dit kon dus nooit een pop zijn. Ik heb hem toen verkocht als man. De nieuwe eigenaar kweekte er ook het eerste jaar mee. Het zal in de loop der jaren wel vaker gebeurd zijn dat ik een pop verkocht heb die later toch een man bleek te zijn, maar daar hoor je nooit over klagen. Let bij de foto's ook eens op de overeenkomsten tussen een eenjarige man en een overjarige pop. Om het geslacht vast te stellen is het dus ook van belang dat u weet hoe oud de vogel is. Voor de meeste vogels is het geslacht echter al vast te stellen als ze zelfstandig zijn. De vleugel en staartveren van de man zijn dan meer grijsachtig en van een pop meer bruinachtig.

De verzorging in de volière is erg gemakkelijk. Buiten het broedseizoen voer ik ze alleen universeelvoer en beokorrels van Witte Molen. Het universeelvoer bied ik aan in de welbekende vogelbadjes. Dit doe ik omdat ze de gewoonte hebben om met hun snavel door het voer te slaan. Door het in de badjes aan te bieden voorkom ik dat het voer overal terecht komt en het een enorme smeerboel wordt. Beokorrels hebben 2 voordelen. De ene is dat als er mee geknoeid wordt het toch nog opgegeten wordt. Daarnaast heb ik gezien dat zowel de grijskaplijster als de witmasker damalijster(Zoothera citrinella cyanotus) de beokorrel aan hun jongen voeren. Dit wel nadat de jongen uitgevlogen zijn en dus zelf water op kunnen nemen.
Ook hebben ze altijd de beschikking over een bakje droog eivoer wat ik eenmaal in de week ververs. Grit geef ik in de vorm van gedroogde eierschalen. Meer hebben ze absoluut niet nodig. Ik ben zelfs van mening dat het hun schaadt. Immers fabrieksvoer wordt zo compleet mogelijk gemaakt. En een meelworm bv is geen compleet voer. Wil je toch extra voeren dan moet je er weer voor zorgen dat het extra voer samen weer een compleet voer vormt. Mij ontbreekt daarvoor in elk geval de kennis. Als u die kennis wel hebt, kan het natuurlijk geen kwaad. Ik hoor vaak de opmerking dat ze het zo lekker vinden. Maar ja, ik vind een gebakje ook wel erg lekker, of het ook gezond is, is weer een ander verhaal.
Dat ik twee soorten universeelvoer aanbied heeft twee redenen. De eerste is dat geen enkel voer perfect is. Op deze manier hoop ik dat het gebrek van het ene voer gecompenseerd wordt door het andere en omgekeerd. De andere is dat als een voer eens niet leverbaar is de vogels niet hoeven te wennen aan een ander voer. In de praktijk merk ik dat de vogels de ene periode een voorkeur hebben voor het ene voer, en een tijd later voor het andere voer. Wat ook opmerkelijk is, is het feit dat ik vaak wormen in de volière vind die niet opgegeten zijn. Ze hebben ze dan wel gevangen, en er even mee gespeeld, maar laten ze dan links liggen. Ook fruit in de vorm van appels wordt nauwelijks gegeten bij mij. Wel zijn ze dol op lijsterbessen en vlierbessen. Maar als ik eerlijk ben, voer ik die meer omdat ik het leuk vind om de vogels eens wat anders te zien eten. U ziet het. Ook ik kan me niet altijd inhouden.

Badwater is een absolute must. Als ze schoon badwater krijgen, zitten ze er meestal al in voor ik de volière uit ben. Zelfs als het vriest, krijgen ze badwater, daar maken ze dankbaar gebruik van.
Bij mij hebben de grijskaplijsters de beschikking over een volière van 3 bij 1 meter met een hoogte van 2 meter met aansluitend een nachthok van 1 x 1 x 1 meter. Dit voldoet uitstekend. Het nachthok is meer om het voer droog, en in de winter het water vorstvrij te houden, dan dat de vogels niet tegen de kou zouden kunnen. Want zelfs tijdens de barre winters in de jaren '80 sliepen de vogels altijd buiten. Ik vermoed dan ook dat ze meer trekken om aan voedsel te komen dan dat ze wegvluchten voor de kou.

Grijskaplijsters zijn rustige vogels die goed samen te houden zijn met de meeste andere vogels. Zelf heb ik ze samengehouden met goudbuikjes, gouldamadines, safraanvinken, mozambiqesijsjes e.d. De Goudbuikjes hadden eens hun nest gemaakt op tien centimeter afstand van het nest van de grijskaplijster. Als ze naar hun nest gingen liepen ze brutaalweg over de broedende grijskaplijster heen. Deze trok zich daar niets van aan en bleef gewoon doorbroeden. Ook heb ik eens gezien dat een mozambiqesijs een grijskaplijster aanviel. Ook deze vogel trok zich hier niets van aan. Let er wel op dat het vogels zijn met een eigen broedterritorium. Dus in de broedtijd kunt u volwassen vogels niet met soortgenoten samenhouden.
Het zijn vogels die veel op de grond te vinden zijn en ook in de grond wroeten. Hierdoor blijft de bodem van de volière mooi los en schoon.
De zang mag gerust uitmuntend genoemd worden. Zoals alle leden van de Turdusfamilie zingen ze nooit twee keer achter elkaar dezelfde melodie. Hoewel de piek van de zang in het broedseizoen ligt, zingen ze vrijwel het hele jaar. Alleen is de zang buiten de broedtijd erg zacht en alleen te horen als je er dichtbij staat. Maar net zoals bij mensen heb je ook onder de grijskaplijsters goede en minder goede zangers. Door hun variatie gaat het mij in elk geval nooit vervelen. Denk ik bij de Japanse Nachtegaal wel eens: "nu weet ik het wel", naar de grijskaplijster kan ik eindeloos blijven luisteren.

Omdat het trekvogels zijn, beginnen ze nooit erg vroeg met broeden. Voor eind april heb ik nooit nesten gehad. Meestal maken ze hun nest in een open bakje van 11 x 11 x 5 cm. Vaak op een hoogte van 2 meter. Een enkele keer bouwen ze wel eens een vrijstaand nest in een liguster op 1 meter hoogte. Ook wilden ze wel eens een nest maken in het nachthok tussen de zitstokken. Hebben de grijskaplijsters eenmaal de plaats bepaald waar hun nest moet komen, dan kun je er maar beter voor zorgen dat daar een nestgelegenheid komt, want ze gaan gewoon door op die plaats. Het nest wordt gemaakt van modder en gras en afgewerkt met kokosvezel. Vaak wordt het tweede en derde nest op dezelfde plaats gemaakt, gewoon bovenop het voorgaande nest. Dat kan dus een hele stellage worden. Het is dan verstandig om het nestbakje wat te laten zakken omdat het nest anders zo dicht bij het dak komt dat de vogels er niet meer in kunnen om de eieren te leggen.

De grootte van het legsel kan variëren van vier tot zes eieren. De eieren lijken op de mereleieren maar zijn iets kleiner. Soms beginnen ze bij het tweede ei te broeden, soms bij het een na laatste ei. Omdat het lastig is om te bepalen wanneer ze beginnen met broeden, raap ik vaak de eieren en vervang die door kunsteieren. Bij het vierde ei leg ik de eieren weer terug. Zo weet ik dat ik twaalf dagen later de jongen kan verwachten. Het broeden gebeurt door de pop alleen. Ze laat zich door niets en niemand storen. Nestcontrole is geen enkel probleem, behalve dan dat de vogels (zowel man als pop) het nest zeer fanatiek verdedigen en er niet voor terugdeinzen om hun verzorger aan te vallen. Gelukkig heb ik mijn haar nog, zodat de krassen op mijn hoofd niet opvallen. Een pet kan daar natuurlijk ook bescherming tegen bieden. Als de eieren uitgekomen zijn, zie je beide vogels op een zeer karakteristieke manier op de rand van het nest zitten. Dit is buiten de paring en het voeren van de jongen de enige keer dat de vogels dichter dan 50 cm bij elkaar zitten.

Zijn de jongen uitgekomen, dan wordt het tijd om levend voer te verstrekken. De eerste dagen kunnen de jongen nog geen grote wormen of meelwormen verwerken. Maar u zult merken dat de jongen groeien als kool. Meestal ring ik de jongen op de vierde dag met 4 mm, soms een dag eerder of later. De ringen beplak ik met leukoplast. Ik heb door het ringen nog nooit een jong verloren. Na twaalf dagen verlaten de jongen het nest. Dezelfde dag heeft de pop, die alleen bouwt, het nest al weer klaar. De volgende dag ligt het eerste ei van de volgende ronde er al weer in. Dus als de jongen vier weken oud zijn, komen de jongen van de volgende ronde uit. Het is dan zaak om te zorgen dat de jongen op universeelvoer zitten. Dit doe ik door vanaf de leeftijd van drie weken geleidelijk het levend voer te verminderen. Ik zorg er voor dat in eerste instantie de jongen 's morgens en 's avonds voldoende te eten hebben. Zo komen ze goed de nacht door, en kunnen ze wat ze 's nachts verbrand hebben weer aanvullen. Vlak voor de leeftijd van 4 weken laat ik ook de morgenvoeding vervallen. De meelwormen geef ik in deze periode op het universeelvoer. Hierdoor leren ze dit sneller eten. Als de jongen vier weken oud zijn vang ik ze uit en plaats ze twee weken in een TT kooi. Zo kan ik goed controleren of ze echt zelfstandig eten. Let er wel op dat ze het drinkflesje kunnen vinden. Dit doe ik door de eerste dag een bakje met water onder het tuitje van de drinkfles te plaatsen. De tweede dag haal ik dit weg. Omdat ik de drinkfles vul zonder dat er een luchtbel in zit kan ik aan het eind van de dag contoleren of ze er echt uit gedronken hebben. Is dit niet het geval dan geef ik ze opnieuw het bakje met water. De volgende dag herhaal ik dit.

In de vlucht waar de jonge vogels in zitten, plaats ik ook een oude TT-kooi. Hierin voer ik het levend voer wat bij de andere vogels is overgebleven. Zo raken ze volledig vertrouwd met de TT-kooi en hoef ik ze niet te trainen voor de tentoonstelling.
Na drie ronden houden de vogels het wat betreft de kweek voor gezien en vallen in de rui. Dit doen ze als de laatste jongen nog niet zelfstandig zijn, maar ze gaan gewoon door met voeren. Er is mij nog nooit een jong in deze periode afgeknapt.

Met de grijskaplijster kunnen we ook wisselbroed toepassen. Dat wil zeggen dat we de man alleen gebruiken om te bevruchten. De pop doet de rest. Dit gaat prima en bij mij zijn zelfs nesten van 4 jongen probleemloos groot geworden. Het duurt dan wel langer voor ze aan een volgende ronde begint. Dit kunnen we oplossen door de man weer bij de pop te plaatsen als de jongen bijna uitvliegen. Zo kunnen we een eventueel gebrek aan mannen oplossen. En mogen we ook bij deze vogels op drie ronden per seizoen rekenen.

Tijdens de kweek moet er levend voer gegeven worden. Het hoofdvoedsel bestaat uit regenwormen. Deze koop ik bij een wormenkweker. Ze worden aangeboden in een plastic bak van 30 x 50 x 30 ( b x l x h). Boven deze bak heb ik een led-fietslampje gemonteerd dat 's nachts brandt. Omdat wormen lichtschuwe dieren zijn wordt zo voorkomen dat de wormen 's nachts uit de bak kruipen. Het voordeel van een led-lamp is dat het alleen naar beneden schijnt. Zo hebben de vogels er geen hinder van. De eerst dagen zullen er kleine wormen gevoerd moeten worden. De grote krijgen ze simpelweg niet door hun kleine keeltjes.
Buffalowormen geef ik alleen de eerste vier dagen, daarna zijn de jongen groot genoeg voor de (goedkopere) meelwormen. Meelwormen worden door mij op een speciale manier behandeld. Dit doe ik nu 25 jaar en bevalt mij uitstekend. Ik koop de meelwormen per 5 kilo. Deze voer ik 1 of 2 dagen met beokorrels van Witte molen die ik week in water en multivitamines ( verhouding 1 : 1) Zorg er voor dat de korrels nat genoeg zijn, maar niet zo nat dat ze uit elkaar vallen. Na 1 of 2 dagen, afhankelijk van de temperatuur, ga ik de meelwormen 5 minuten koken. Dit doe ik door ze in kokend water te gooien. Hierdoor zijn de meelwormen direct dood. Na het koken even afspoelen onder koud water en goed af laten druipen. De hele partij gaat nu de diepvries in. Voeren doe per portie. Ik geef ze gewoon bevroren. Ontdooien doen ze snel genoeg in de zomer. Door deze manier van behandelen hebben de meelwormen een veel betere voedingswaarde en hoef je ze niet steeds opnieuw te behandelen. Door het koken worden alle eventuele bacteriën gedood. Bovendien heb ik ooit eens gelezen dat door het koken de chitinehuid beter verteerbaar is voor de vogels. Ook de buffalowormen voer ik met deze behandelde beokorrels, maar deze kook ik niet.

Maden voer ik ook. Deze zet ik eerst minimaal een half uur in koud water. Dit omdat maden ammoniak in de darmen hebben. Door ze in koud water te zetten gaan ze hun darmen legen, en verdwijnt ook de ammoniak.
Krekels voer ik vanuit de diepvries. En ook deze bestrooi ik met insectenstrooipoeder. De krekels kweek ik zelf. Zo kan ik selecteren op grootte. Want jongen kunnen de eerste dagen natuurlijk geen volwassen krekel aan. Krekels voeren vanuit de diepvries heeft als voordeel dat ze niet weg kunnen komen en de buren tot overlast zijn.
Pissebedden zijn ook een uitstekend voer. Deze verzamel ik door uit de compostbak ruwweg een hand met pissebedden en compost te pakken de vogels zoeken ze zelf wel uit. Wanneer u ze voert zult u kunnen zien dat ze ze niet alleen graag eten en voeren, maar ook gebruiken voor het gedrag wat bekend staat als "anting". Wat de betekenis hiervan is, is mij niet duidelijk. Van dit gedrag met mieren wordt wel beweerd dat door het mierenzuur de luizen gedood zouden worden. Maar van pissebedden kan dit natuurlijk niet gezegd worden.
Runderhart geef ik gesneden in reepjes waarvan de grootte afhankelijk is van de leeftijd van de jongen. Dit week ik 1 nacht in honing en bestooi het met Avescarn. Als de vogels hieraan gewend zijn, willen ze het graag voeren. Daarom geef ik dit al voor het broedseizoen.

Ook al voor het broedseizoen zorg ik dat er een laag blad in de volière komt. Hier zitten allerlei insecten in. Wat ze er zelf vinden, hoef ik niet te voeren. Ik heb ook waargenomen dat ze stukjes eierschaal aan de jongen voeren. Dit om in de kalkbehoefte te voorzien. Verder heb ik warme dagen ook gezien dat ze water aan de jongen voeren.
Het voeren doe ik drie keer per dag om er zeker van te zijn dat alle soorten voer nog volop aanwezig zijn. Vaak wordt er gedacht dat er nog voldoende voer aanwezig is, maar de vogels willen variatie hebben om te voeren. Als er van 1 soort voedsel nog wel is, ,maar van de andere soorten niet, dan zullen ze stoppen met voeren met als gevolg dat de jongen zeker zullen sterven. Misschien niet meteen, maar soms pas enkele dagen later.
Het moment van uitvliegen is zo'n moment waarop het vaak fout gaat. De oorzaak ligt dan meestal op een eerder moment. Jonge vogels moeten minstens 1 keer in de twee uur gevoerd worden anders zullen ze zeker niet groot worden. Daarom is het ook van belang dat u de hoeveelheid voedsel dagelijks opvoert. De jongen groeien zeer snel en dus ook de behoefte aan voedsel.

Zoals hiervoor omschreven, hoort alles op rolletjes te lopen. Helaas is dit niet altijd het geval. Daarom nu de problemen die ik in de afgelopen 25 jaar heb ondervonden en de oplossingen die ik daarvoor heb bedacht. Het belangrijkste probleem was wel dat de vogels zelf hun eieren opaten. Dit kan verschillende oorzaken hebben en dus ook verschillende oplossingen. Het eerste probleem ligt in de voeding. In het begin heb ik eens een vogel gehad die door de vorige eigenaar gevoerd werd met alles wat hij ook aan de vogels in de tuin gaf. Dat wil zeggen brood en aardappels. Deze vogel at de eieren op. Daarom heb hem ik uitgevangen totdat de jongen uitgekomen waren. Hierna hielp hij prima mee om de jongen groot te brengen. Waren er weer eieren, dan ging de man met de jongen in een andere vlucht. Nadat deze vogel een jaar bij mij had gezeten liet hij de eieren met rust. Het was dus duidelijk dat het tekort in de voeding was verholpen en de vogel geen noodzaak had om de eieren te eten.
Een andere oorzaak kan liggen in eksters en gaaien. Als deze in de gaten hebben dat er een nest met eieren is zullen ze steeds proberen om dit nest leeg te roven. Ze kunnen er natuurlijk niet bij komen, maar zorgen wel voor een hoop onrust. Wegjagen helpt niet. Je bent nog niet binnen of ze zijn er al weer. Daarom camoufleer ik de nestplaatsen tegenwoordig met plastic dennentakken. Hierdoor vallen de nesten niet meer op en heb ik er geen last meer van.
Niet altijd is de oorzaak aan te wijzen. Wanneer u merkt dat de eieren gegeten worden, kunt u gebruik maken van kunsteieren. Wanneer u de eieren, die altijd tussen 11.00 en 12.00 uur gelegd worden, vervangt door kunsteieren en wacht tot de vogel zit te broeden, heeft u ook vaak het probleem opgelost. Als de vogels erg hardnekkig zijn kunt u ook zelf kunsteieren maken van lood. Omdat deze veel zwaarder zijn kunnen ze deze niet uit het nest halen. Hier worden ze vanzelf moe van. U moet er dan wel voor zorgen dat de eieren geschilderd zijn in de kleur van hun eigen ei.
Ook heb ik eens een man gehad die zodra de jongen uit het ei kwamen, deze uit het nest haalde en opat. Wat de oorzaak was van dit tegennatuurlijke gedrag heb ik nooit kunnen achterhalen. De oplossing was simpel. Als de eieren op uitkomen stonden, ving ik de man uit. Als de jongen geringd waren liet ik de man er weer bij. Dan gedroeg hij zich verder als een voorbeeldig vader, voerde fanatiek mee, en verdedigde het nest met zijn leven.
Een ander probleem waar ik mee te maken heb, is ondanks dat ik midden in de stad woon, het nachtelijk bezoek van steenmarters. Deze dieren zijn zo snel dat ze kans zien om de poot van een vogel die tegen het gaas zit, te pakken te krijgen. Ze trekken hem dan letterlijk een poot uit. De vogel bloedt dan dood. Daarom heb ik overal dubbel gaas aangebracht. Omdat kunststof gaas minder opvalt, maar door een steenmarter gemakkelijk stukgeknaagd kan worden, heb ik dit aan de binnenkant aangebracht. Bovendien heb ik zogenaamde kattenverschrikkers op meerdere plekken aangebracht. Doordat ik de vogels 's nachts niet meer hoor, weet ik dat ze werken.

Heeft u nog vragen die in dit artikel niet beantwoord worden, mail dan naar: e.van.wijk5@kpnplanet.nl

Dit artikel is geschreven en aangeleverd aan allevogels.nl door Bert van Wijk, waarvoor onze grote dank!

Terug naar boven


Copyright Allevogels.nl
Overname van foto's en/of artikelen is niet toegestaan zonder uitdrukkelijke toestemming van de beheerder van allevogels.nl. De copyright-rechten blijven te allen tijde bij de oorspronkelijke auteur cq fotograaf, geheel in overeenstemming met de Wet.